Kerkelijke keramiek van het Atelier Sint Joris te Beesel

Sinds de jaren ‘30 kwam er vanuit Limburg een stroom van keramiek op gang die de katholieke kerken in het land allengs overspoelde. Vooral in de naoorlogse wederopbouwperiode was de vloedgolf van heiligenbeelden en kerkelijke gebruiksvoorwerpen niet te stuiten, niet alleen in het kerkinterieur maar ook in de katholieke huiskamer.

Hoewel niet het enige en eerste, was het Atelier Sint Joris te Beesel (tussen Roermond en Venlo, aan de Maas) toonaangevend, wat betreft kwaliteit van de geleverde producten en als marktleider met een wereldwijd afzetgebied, tot in de Verenigde Staten toe.

Een firmacatalogus uit de jaren ’50 van de New Yorkse Adrian Hamers Company voor Liturgical Arts and Crafts geeft een goede indruk van de leverbare waar: van beelden en kruiswegstaties tot wijwatervaatjes en van doopvonten tot complete altaren. Tot de meest populaire items die in groten getale zijn aangemaakt, in variërende maten en polychromie, behoren een Mariabeeld en een van de H. Antonius van Padua, beide naar ontwerp van de Bilthovense beeldhouwer Leo Jungblut. Ook zonder de firmastempels zijn ze gemakkelijk te herkennen door de toegepaste zoutglazuren met een kleurengamma van voornamelijk zachte bruine en blauwgrijze tinten. In een prijslijst van het atelier uit 1958 wordt het beeld van ’Antonius (zittend)’ onder no. 619 opgevoerd voor de prijs van 160 gulden, maat 75 cm. De hier afgebeelde voorbeelden hebben alle deze afmetingen; de Mariabeelden variëren van 49 en 140 tot 240 cm.

De N.V. Steenfabriek St. Joris werd in 1923 opgericht. In 1937 werd een kunstkeramisch atelier geopend, twee jaar nadat Russel-Tiglia in Tegelen hetzelfde had gedaan. Het initiatief werd gesteund door de Beeselse kapelaan Muller. De kunstenaar Ed Wessling, afkomstig uit het Rijnland, werd aangetrokken als ontwerper, later gevolgd door Limburgse kunstenaars, en na de oorlog werd ook een beroep gedaan op beeldhouwers van buiten de provincie. De wederopbouw van kerken en openbare gebouwen, en de in 1951 ingevoerde 1 % subsidieregeling voor toepassing van versieringselementen aan deels door de overheid gefinancierde gebouwen, droeg bij tot de ontwikkeling van die typische jaren ’50 monumentale sculptuur, die nu bedreigd wordt omdat de gebouwen te jong zijn voor monumentale bescherming.

Door de vele kerksluitingen dreigen ook veel van de grotere, vastzittende werken binnen en buiten het kerkgebouw aan de slopershamer ten offer te vallen. Het is een lovenswaardig initiatief van de SBKE (Stichting Beesels Keramisch Erfgoed) dat zij systematisch probeert om belangrijke stukken te redden door ze een nieuwe plaats te geven in het dorp waar ze een halve eeuw eerder vervaardigd zijn, zodat men inmiddels een wandelroute door Beesel kan uitstippelen langs diverse van elders afkomstige kunstwerken. Hieronder een paar voorbeelden.

Vier grote panelen met bijbelse taferelen van Piet Schoenmakers uit de Haarlemse Petrus en Pauluskerk sieren nu het kerkplein van de Beeselse parochiekerk. Een abstract beeld van de H. Jozef naar ontwerp van dezelfde kunstenaar en afkomstig uit de in 2004 gesloopte Jozefkerk te Beverwijk staat nu op een plek bij de Beeselse Jozefschool. Twee grote reliëfs van Christus en Maria, van het bekende type van Jungblut, uit de Arnhemse Sacramentskerk werden in 2008 onthuld in de Sjpiekershof. Het zorgvuldig gedemonteerde altaar uit de kloosterkapel van de Fraters van Utrecht wacht nog steeds op herbestemming, nadat plaatsing in de parochiekerk uiteindelijk op bezwaren stuitte. Ook heeft de Stichting inmiddels een representatieve collectie van klein werk opgebouwd, waarvan een selectie, in afwachting van een geschikte museumruimte, geëxposeerd wordt in een vitrine in Herberg De Bongerd.

Bronnen en literatuur:
- Harrie Verscharen, ‘Sier- en kunstkeramiek uit de gemeente Beesel’, in: Jaarboek 2000 van de Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal.
- Jan Elemans, Tegelse keramiek. Handwerk-volkskunst 1935-1953 (uitgave Keramiekcentrum Tiendschuur Tegelen 2006)
- www.sbke.nl

Met dank voor foto’s aan Fons Verdonck en de SBKE.

terug